Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek




НазваниеEdwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek
страница40/40
Дата конвертации14.02.2013
Размер1.69 Mb.
ТипДокументы
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   40
image65

Rys. 5. Liczba badań ewaluacyjnych programów UE w Polsce

Źródło: baza danych MRR, baza danych PARP, baza danych UKIE, obliczenia własne.

Ewaluacyjny boom nastąpił wraz z formalnym wejściem Polski do Unii Europejskiej i przejęciem przez krajową administrację pełnej odpowiedzialności za zarządzanie programami funduszy strukturalnych. Wtedy też powstały zręby systemu

1 Ówczesne instytucje zlecające ewaluacje to Polska Agencja Rozwoju Regionalnego, Władza Wdrażająca Program Współpracy Przygranicznej PHARE, Urząd Komitetu Integracji Europejskiej oraz Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości. Z tej grupy w nowym systemie tylko PARP zachowała w miarę podobne kompetencje i dzięki temu jako jedyna instytucja była zdolna przenieść doświadczenia przedakcesyjne do badań funduszy strukturalnych.

321

Karol Olejniczak

ewaluacji funduszy strukturalnych z ich centralnym ośrodkiem - Krajową Jednostką Oceny zlokalizowaną w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego (szerzej zob. Bienias 2009). System wdrażania FS był dla polskiej administracji absolutnym novum opartym na logice zadaniowej, a więc zupełnie odmiennej od logiki tradycyjnej biurokracji. System zasilili głównie ludzie młodzi, świeżo po studiach. Wdrażanie programów UE było dla nich często pierwszym doświadczeniem w zarządzaniu i opierało się na nauce w działaniu (często na błędach) (Kozak i in. 2009). Presja czasu, niedostosowanie systemu prawa krajowego do logiki programów UE, a także zwykłe pomyłki i błędy w założeniach systemowych prowadziły do opóźnień w wydawaniu środków. Młodzi urzędnicy instytucji centralnych zaczęli więc sięgać po pomoc ekspertów - ewaluatorów w identyfikowaniu i rozwiązywaniu przyczyn blokad procesowych. Stąd wynika nagły skok liczby ewaluacji procesowych w latach 2004-2006.

Ten sam mechanizm zadziałał na początku kolejnego okresu programowania, w latach 2007-2008. Tym razem skok był jeszcze większy, gdyż system wdrażania został zdencentralizowany i 16 urzędów marszałkowskich przejęło wdrażanie regionalnych programów operacyjnych. Każdy z nich zaczął więc zlecać własne badania. W momencie, gdy system zarządzania ustabilizował się, spadła liczba ewaluacji bieżących.

Kolejnym czynnikiem, obok potrzeb informacyjnych i decentralizacji systemu, który wyjaśnia skokowy wzrost ewaluacji procesowych, są oczywiście pieniądze. W systemie Funduszy Strukturalnych na ewaluację skierowano znaczące środki finansowe. W przypadku skoku ewaluacji ex ante w 2006 roku wyjaśnieniem są wymogi Komisji Europejskiej i przygotowywanie nowych dokumentów programowych na lata 2007-2013.

Patrząc całościowo widać wyraźnie, że przez lata używano ewaluacji głównie do kwestii procesowych, w pierwszych latach były to wręcz - z racji niedziałającego systemu SIMIK - badania uzupełniające podstawowy monitoring rzeczowy programów. Ówczesne badania odpowiadały głównie na pytania opisowe i posługiwały się prostymi metodami zarówno zbierania danych, jak i analiz.

Przejście między dwoma okresami programowania funduszy strukturalnych (2004-2006 i 2007-2013) okazało się dużo bardziej płynne niż przejście od programów przedakcesyjnych do funduszy strukturalnych. Dzięki temu instytucje, które zdobywały doświadczenie w 2004 roku, skumulowały swoją wiedzę, a system ewaluacji funduszy ustabilizował się i okrzepł.

Obecnie funkcjonuje kilka doświadczonych ośrodków (KJO w MRR, PARP, Wydział EFS w MRR) oraz kilkanaście nowych instytucji o małym doświadczeniu (Olejniczak i in. 2008). Ta trwałość instytucji i ich powiązanie z programowaniem działań na lata 2007-2013 zaowocowały podjęciem refleksji strategicznej, a więc planami ewaluacji ex post. Obecnie (początek 2010) instytucje przygotowują się do zlecania ewaluacji ex post programów z lat 2004-2006. Fali takich badań należy się więc spodziewać pod koniec 2010 roku.

Ciągłość i kumulowanie wiedzy skutkuje też innowacjami i poszerzaniem horyzontów metodologicznych. W ostatnich latach, w ramach grantów badawczych i ekspertyz wypracowywano i testowano w Polsce nowe metodologie (np. z dziedziny programów transportowych, analiz efektów na rynku pracy i wśród przedsiębiorstw).

Mechanizm i narzędzia racjonalizacji..

321

Rozwój kultury ewaluacyjnej wzmacniają też regularne krajowe konferencje i programy studiów podyplomowych (Olejniczak 2009a). Coraz bardziej wymagający popyt ze strony instytucji publicznych mobilizuje firmy i instytucje badawcze. Na rynku ewaluacji dominują krajowe firmy, lub krajowe oddziały zagranicznych firm konsultingowych (ale z krajowymi ekspertami). Zarówno podmioty prywatne, jak i publiczne ośrodki badawcze coraz częściej podejmują w ewaluacjach kwestie pytań relacyjnych, oceniających i preskryptywnych, stosując wyszukane, innowacyjne metodologie (np. analizy sieci, podejście realistyczne, analizy systemowe). To wszystko sprawia, że Polska powoli urasta do rangi wiodącego ośrodka ewaluacji programów funduszy strukturalnych w Unii Europejskiej.

Przy tym całym optymistycznym obrazie z pola programów UE trzeba jednak spojrzeć na szerszą sytuację krajową.

Cały ten fenomen dynamicznego rozwoju ewaluacji ogranicza się wyłącznie do pola programów UE. Ewaluacja praktycznie nie istnieje w polu krajowych polityk rozwoju. Stosując przytaczane już wskaźniki kultury ewaluacji (por. tab. 5), trzeba wyraźnie stwierdzić, że krajowa kultura ewaluacji jest słaba. Ewaluacja jest co prawda wykorzystywana w wielu obszarach tematycznych i gdy chodzi o finansowanie z UE, podaż jest zróżnicowana, ale już debata metodologiczna - ograniczona wyłącznie do ekspertów i pracowników ministerstw; instytuty badawcze i uniwersytety rzadko biorą w niej udział. W badaniach ewaluacyjnych specjalizuje się kilkanaście firm i wąskie grono ekspertów. Istnieje tylko jedna organizacja zawodowa skupiająca znikomą część praktyków. Ewaluacja praktycznie nie istnieje w rządzie ani w parlamencie, a sam NIK preferuje podejście kontrolne, koncentrując się na poprawności proceduralnej i zupełnie ignorując efekty działań.

Wyjaśnienie tego specyficznego i mocno niepokojącego dualizmu leży w roz- dźwięku między logiką programów UE a zapóźnionym biurokratycznym systemem krajowych polityk. Ewaluacja jest elementem racjonalnego planowania strategicznego (por. rys. 1). Wymaga więc planowania strategicznego i budżetowania zadaniowego. Tymczasem krajowe środki dystrybuowane są poza tą logiką, nie mają strategicznego ani logicznego punktu odniesienia, a tym samym nie dają żadnego pola do tworzenia systemu autorefleksji (w tym ewaluacji) i rozliczenia efektów. Próby przestawienia administracji krajowej na paradygmat nowoczesnego zarządzania publicznego trwają od dłuższego czasu, jednak nie widać zmiany systemowej. Można jak dotąd obserwować jedynie powolny proces rozlewania się nielicznych praktyk z funduszy strukturalnych na działania krajowe (np. wprowadzenie obowiązku ewaluacji ex ante w odniesieniu do krajowych programów rozwoju).

Podsumowanie

W rozdziale wykazano, że racjonalizowanie działań prorozwojowych w sektorze publicznym opiera się na cyklu zaplanowanych działań przeplatanych z ustruktu- ralizowaną, konsekwentnie prowadzoną refleksją. Narzędziem tej refleksji, weryfikującej wartość i jakość działań publicznych, jest ewaluacja. Ewaluacja to badania społeczno-ekonomiczne prowadzone przed rozpoczęciem interwencji (badania ex

322

Karol Olejniczak

ante - pomagające racjonalizować plany), w trakcie interwencji (bieżące - wspierające wdrażanie) oraz pod koniec lub po zakończeniu interwencji (bieżące i ex post - oceniające efekty). W centrum mechanizmu racjonalizowania działań publicznych leży więc usystematyzowane testowanie programów publicznych traktowanych jako swoiste „teorie", wyciąganie wniosków i poprawianie ich na kolejnym etapie działania (przy kolejnej interwencji).

Ewaluacja jest od ponad 50 lat standardem zarządzania działaniami publicznymi. W Polsce dynamicznie rozwijającą się praktykę ewaluacji zawdzięczamy wymogom Unii Europejskiej. Praktyka funduszy strukturalnych powoli zmienia również polityki stricte krajowe.

Przed polską praktyką ewaluacji stoją trzy główne wyzwania. Pierwszym jest dalszy rozwój metodologii, szczególnie badań efektów (badania bieżące zaawansowanych interwencji i badania ex post). Trzeba powoli odchodzić od analiz pojedynczych interwencji - programów, projektów, na rzecz analiz funckjonalnych i badania efektów sprzężonych nitek funduszy w określonych układach przestrzennych (np. regionach, gminach). Pierwsze takie próby są podejmowane w województwie pomorskim, ale wciąż tylko w odniesieniu do funduszy strukturalnych z lat 2004-2006.

Wyzwaniem drugim jest zapewnienie wykorzystania wyników i budowanie baz wiedzy, które w przyszłości umożliwiałyby metaanalizę. Mechanizmy uczenia się z ewaluacji są skomplikowaną mieszanką kwestii instytucjonalnych, przepływu informacji, jakości produktów i ich komunikatywności, jak i predyspozycji oraz motywacji odbiorców badań. Niemniej jednak niezbędnym minimum ułatwiającym wykorzystanie wyników i ewentualne agregacje jest wprowadzenie standardów metodologicznych oraz tworzenie baz badań. Te działania są już podejmowane przez instytucje centralne. Konsekwencja w ich prowadzeniu jest tym bardziej potrzebna, że skokowy wzrost liczy raportów ewaluacyjnych grozi szumem informacyjnym i zmęczeniem analizami (zarówno po stronie badanych beneficjentów, jak i odbiorców badań), a w efekcie zdeprecjonowaniem samej ewaluacji.

Trzecim, największym wyzwaniem jest rozszerzenie praktyk ewaluacyjnych poza pole funduszy strukturalnych na krajowe polityki i programy rozwoju. Działania Ministerstwa Rozwoju Regionalnego idą w dobrym kierunku (np. szeroko zakrojone podnoszenie kwalifikacji urzędników w polu zarządzania strategicznego, wpisanie ewaluacji do ustawy o polityce rozwoju itd.). Prawdziwa zmiana może jednak zajść dopiero po wprowadzeniu budżetowania zadaniowego. Ewaluacja, co już podkreślano kilkakrotnie w tym rozdziale, jest tylko jednym z elementów nowoczesnego zarządzania publicznego. Bez zorientowanego na wyniki zarządzania przez cele, bez budżetowania zadaniowego analizy ewaluacyjne są pozbawione punktu odniesienia, zaś prowadzone interwencje publiczne stają się żywą ilustracją do otwierającej ten rozdział Gonitwy Parlamentarnej z Alicji po tamtej stronie lustra...

Bibliografia

Argyris C., 2008, "Learning in Organizations"; w: T.G. Cummings (red.), Handbook

of Organization Development (s. 53-67), Sage, Los Angeles/London.

Mechanizm i narzędzia racjonalizacji..

323

Bachtler J., 2000, The evaluation of regional policy in the European Union: Main report, European Policies Research Centre, Glasgow.

Bardach E., 2008, A Practical Guide for Policy Analysis: The Eightfold Path to More Effective Problem Solving, CQ Press, Washington DC.

Bienias S., 2009, „Evaluation of Structural Instruments in Poland", Evaluation of EU Structural Funds: Reinforcing Quality and Utilization, Ministry of Economics

- Lithuania, 26-27 March, Vilnius.

Bryner G.C., 2007, „Public Organizations and Public Policies", w: B.G. Peters, J. Pierre (red.), The Handbook of Public Administration (s. 189-198), Sage, Thousands Oaks, CA.

Council of the European Economic Community, 1988, Council Regulation (EEC) No 4253/88 of 19 December 1988 laying down provisions for implementing Regulation (EEC) No 2052/88 as regards coordination of the activities of the different Structural Funds between themselves and with the operations of the European Investment Bank and the other existing financial instruments. 4253/1988.

Domański T., 1999, Strategiczne planowanie rozwoju gospodarczego gminy, Agencja Rozwoju Komunalnego, LGPP, USAID, Warszawa.

European Commission, 2000, Methodological Working Paper 3 - Indicators for Monitoring and Evaluation: An indicative methodology, The New Programming Period 2000-2006 Methodological Working Papers; European Commission

- DG-Regio, Brussels.

European Commission, 2001, Project Cycle Management Manual, European Commission, Brussels.

European Commission, 2007, Evalsed - the resource for the evaluation of socio-economic development, http://ec.europa.eu/regional_policy/sources/docgener/evalu- ation/evalsed/index_en.htm, pobrano 10.10.2008.

Ferry M., 2009, „How to disseminate evaluation studies and influence people - EPRC experience. Case 1 - Ex ante evaluation fo Northern Periphery Programme 2007- 13", Akademia Ewaluacji Programów Rozwoju Spoleczno-Gospodarczego, Warsaw, 25 April, 2009.

Ferry M., Olejniczak K., 2008, Wykorzystanie ewaluacji w zarządzaniu programami unijnymi w Polsce, Warszawa: Ernst & Young, Program „Sprawne Państwo": www.sprawnepanstwo.pl.

Forunier D.M., 2005, „Evaluation", w: Encyclopedia of Evaluation, s. 139-140.

Furubo J.-E., Rist R.C., Sandahl R., 2002, International Atlas of Evaluation, Transaction Publishers, New Brunswick.

Górniak J., 2007, „Ewaluacja w cyklu polityk publicznych", w: S. Mazur (red.), Ewaluacja Funduszy Strukturalnych - perspektywa regionalna (s. 11-28), Uniwersytet Ekonomiczny, Kraków.

Gorzelak G., Jałowiecki B., 2000, „Metodologiczne podstawy strategii rozwoju regionalnego na przykładzie województwa lubuskiego", Studia Regionalne i Lokalne, 3(3), 41-57.

Guba E.G., Lincoln Y.S., 1989, Fourth Generation Evaluation, Sage, Newbury Park.

324

Karol Olejniczak

Henry G.T., Julnes G., Mark M.M., 1998, „Realist evaluation: An emerging theory in support of practice", New Directions for Evaluation, 78.

Hummelbrunner R., 2007, „Systemic Evaluation in the field of regional development", w: B. Williams, I. Imam (red.), Systems Concepts in Evaluation: An expert anthology, American Evaluation Association, Ann Arbor.

Jones C.O., 1984, An Introduction to the Study of Public Policy, Harcourt, New York.

Klincewicz K., 2008, „Cele zarządzania wiedzą"; w: D. Jemielniak, A. Koźmiński (red.), Zarządzanie wiedzą. Podręcznik akademicki (s. 79-114), Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa.

Kozak M., Ledzion B., Olejniczak K., Wojtowicz D., 2009, Ex Post Evaluation of Cohesion Policy Programmes 2000-06 Co-financed by ERDE Management and Implementation Systems for Cohesion Policy. National Assessment Report POLAND, EPRC & EUROREG for European Commission DG Regio, Brussels.

Luhmann N., 2007, Systemy społeczne, ZW Nomos, Kraków.

Olejniczak K., 2008, „Wprowadzenie do zagadnień ewaluacji", w: K. Olejniczak, M. Kozak, B. Ledzion (red.), Teoria i praktyka ewaluacji interwencji publicznych. Podręcznik akademicki (s. 17-43), Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.

Olejniczak K., 2009a, Building Evaluation System in Poland. A mini case study conducted in Ex post Evaluation of Cohesion Policy Programmes 2000-06 co- financed by the ERDF (Work Package 11 - Management and Implementation Systems), European Policies Research Centre, Brussels.

Olejniczak K., 2009b, „Ku diagnozie polskiej administracji rządowej. Kontekst, potrzeby informacyjne, perspektywy", Zarządzanie Publiczne, 1 (7), 89-103.

Olejniczak K., 2009c, Praktyka ewaluacji efektów programów rozwoju regionalnego - studium porównawcze, Raporty i analizy EUROREG 2/2009; EUROREG/Uni- wersytet Warszawski, Warszawa, www.euroreg.uw.edu.pl.

Olejniczak K., Ledzion B., Pander W., 2008, Ocena potencjału oraz stanu prac w ramach jednostek ewaluacyjnych funkcjonującyh w Instytucjach Zarządzających oraz Instytucjach Pośredniczących I i II stopnia w ramach NPR 2004-2006 i NSRO 2007-2013, EGO s.c. dla Krajowej Jednostki Oceny, Warszawa.

Orłowski W., 2010, „Cele formułowane w budżecie zadaniowym jako niezbędny element zarządzania środkami publicznymi przez efekty", w: M. Postuła, P. Perczyń- ski (red.), Budżet zadaniowy w administracji publicznej (s. 81-113), Ministerstwo Finansów, Warszawa.

Patton M.Q., 2008, Utilization-focused Evaluation, wyd. 4, Sage, Los Angeles/London.

Patton M.Q., 2010, Developmental Evaluation: Applying Complexity Concepts to Enhance Innovation and Use, The Guilford Press, New York.

Pawson R., 2006, Evidence-based Policy: A realist perspective, Sage, London.

Pawson R., 2009, „Introduction to Realist Evaluation and Realist Synthesis", Akademia Ewaluacji Programów Rozwoju Społeczno-Gospodarczego, EUROREG/ Uniwersytet Warszawski, Warszawa, 7.02.2009.

Porter M.E., 2001, Porter o konkurencji, PWE, Warszawa.

Mechanizm i narzędzia racjonalizacji..

325

Stewart J., Ranson S., 1994, „Management in the Public Domain", w: D. McKevitt, A. Lawton, Open University (red.), Public Sector Management: Theory, critique and practice (s. 54-70), Sage, London.

Toulemonde J., 2000, „Evaluation culture(s) in Europe: Différences and convergence between national practices", The Danish Evaluation Society Annual Conference.

Vendung E., 2010, „Four Waves of Evaluation Diffusion", Evaluation, 16 (3), 263-277.

White P., 2009, Developing Research Questions: A Guide for Social Scientists, Pal- grave Macmillan, Houndmills.

Worthen B.R., 1990, „Program evaluation"; w: H.J. Walberg, G.D. Haertel (red.), The International Encyclopedia of Educational Evaluation (s. 42-47), Pergamon Press, Oxford/New York.

Yeager S.J., 2008, „Where Do Research Questions Come from and How Are They Developed?", w: K. Yang, G. Miller (red.), Handbook of Research Methods in Public Administration (s. 45-59), CRC Press, London/New York.

Żakowski J., 2009, „Gospodarka oparta na emocjach? Zwierzęca natura rynku", Polityka, 28 (2713), dodatek „Niezbędnik Inteligenta".

Żuber P., Bienias S., 2008, „System ewaluacji w Polsce - dotychczasowe doświadczenia i wyzwania na przyszłość", w: K. Olejniczak, M. Kozak, B. Ledzion (red.), Teoria i praktyka ewaluacji interwencji publicznych. Podręcznik akademicki (s. 84-98), Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa.
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   40

Похожие:

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconŁuczak Tomasz

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconEdwin howard armstrong achievement award

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconMaciej H. Swat, Julio Belmonte, Randy W. Heiland, Benjamin L. Zaitlen, James A. Glazier, Abbas Shirinifard

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconMaciej H. Swat, Julio Belmonte, Randy W. Heiland, Benjamin L. Zaitlen, James A. Glazier, Abbas Shirinifard

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconJiří Kofránek*. Pavol Privitzer. Stanislav Matoušek, Marek Mateják, Ondřej Vacek, Martin Tribula Jan Rusz**

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconAuthors: Edwin Mashayanye Bsc pss; Stewart Masimirembwa; Clara Gombakomba (BSc)

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconMaria Sponsors Luncheon for the Homeless

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconN ombre: María Cristina Verde Rodarte

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconPomiary strumieni neutronów w reaktorze maria

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconProduced by María F. García-Bermejo Giner and Nadia Hamade Almeida


Разместите кнопку на своём сайте:
lib.convdocs.org


База данных защищена авторским правом ©lib.convdocs.org 2012
обратиться к администрации
lib.convdocs.org
Главная страница