Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek




НазваниеEdwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek
страница7/40
Дата конвертации14.02.2013
Размер1.69 Mb.
ТипДокументы
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   40

Istnieje niebezpieczeństwo, że konkurencyjność niektórych krajów Europy Środkowo-Wschodniej zmniejszy się z powodu utraty ich „przewagi komparatyw- nej" wynikającej z niskich kosztów produkcji, a nie będą one w stanie skutecznie konkurować na rynku globalnym dzięki „przewadze konkurencyjnej" zapewnianej przez innowacyjność, zaawansowanie technologiczne i sprawną organizację. Patrząc na obecną sytuację gospodarczą z optymistycznego punktu widzenia, można uznać, że w pewnym stopniu kryzys nie będzie miał jedynie negatywnych skutków krótkoterminowych, ale może przynieść także skutki pozytywne. Można bowiem oczekiwać, że dzięki eliminacji mniej konkurencyjnych podmiotów kryzys gospodarczy odegra ważną rolę oczyszczającą. Pełni on także pewną funkcję edukacyjną, zwłaszcza w krajach Europy Środkowo-Wschodniej (ale już nie Południowej), gdzie obywatele zdają się rezygnować z opiekuńczej roli państwa. Obecny kryzys uwidocznił fakt, że rzeczywistość gospodarcza nie jest prosta i że nadmierna konsumpcja gospodarstw domowych lub niska wydajność przedsiębiorstw - tak samo jak nieodpowiedzialne polityki realizowane przez władze publiczne - muszą prowadzić do problemów gospodarczych. Kryzys może także zmienić siłę ekonomiczną poszczególnych firm i układów terytorialnych oraz wpłynąć na ich konkurencyjność.

Nadal otwarte pozostaje pytanie, czy z obecnego kryzysu wyciągnie się wnioski także w dłuższej perspektywie czasowej. Czy kraje Europy Środkowo-Wschodniej unikną dalszych wstrząsów? Czy będą w stanie znaleźć i uruchomić nowe czynniki rozwoju potrzebne zwłaszcza wówczas, gdy pozytywne bodźce związane z akcesją do U ni i Europejskiej wygasną (a wydaje się, że wraz z kryzysem gospodarczym bodźce te już się skończyły)? Otwartym pozostaje także jeszcze jedno ważne pytanie - czy wnioski z obecnego kryzysu wyciągnie też świat?

Warszawa, marzec 20¡0

Kryzys finansowy..

45

Bibliografia

Aslund A., 2009, Latvia, Lithuania, and the IMF, http://www.rgemonitor.com/piie- monitor/257944/latvia_lithuania_and_the_imf

Błażek J., 2010, „Regional unemployment impacts of the global financial crisis in the New Member States of the EU", w: G. Gorzelak, Ch. Goh (red.), The Geography of the Financial Crisis in Centred and Eastern Europe and Policy Responses, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warsaw.

Bokros, L., 2009, „The Critical Mass of Reforms", Elet es froclalom, January 23, 2009, Budapest, http://www.eiiropeanreform.eu/the-critical-mass-of-refoims/

Bradshaw, M., Stenning A., 2000, „The Progress of Transition in East Central Europe", w: J. Bachtler, R. Downes, G. Gorzelak (red.), Transition, Cohesion and Regional Policy in Central and Eastern Europe, Ashgate, Aldershot/Burlington/ Singapore/Sydney.

Castells M., 2009, The Crisis Of Global Capitalism: Toward a New Economic Culture?', maszynopis niepublikowany.

Fazekas K., Ozsvald E., 2010, „The Geography of the 2008-2009 Crisis: The case of Hungary", w: G. Gorzelak, Ch. Goh (red.), The Geography of the Financial Crisis in Central and Eastern Europe and Policy Responses, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warsaw.

Gorzelak G., 2010, „The (non-existing?) Polish crisis", w: G. Gorzelak, Ch. Goh (red.), The Geography of the Financial Crisis in Central and Eastern Europe and Policy Responses, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warsaw.

Gorzelak G., Smętkowski M., 2010, „Regional Development Dynamics in Central and Eastern European Countries", w: G. Gorzelak, J. Bachtler, M. Smętkowski (red.), Regions of Central and Eastern Europe: Development Processes and Policy Challenges, Routledge.

Goschin Z., Constantin D.L., 2010, „The Geography of the financial crisis and policy response in Romania", w: G. Gorzelak, Ch. Goh (red.), The Geography of the Financial Crisis in Central and Eastern Europe and Policy Responses, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warsaw.

MuravskaT., 2010, „The Latvian economy at the crossroads: Regional dynamics", w: G. Gorzelak, Ch. Goh (red.), The Geography of the Financial Crisis in Central and Eastern Europe and Policy Responses, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warsaw.

Orłowski W., Grygier-Siddons O., 2009, Hard Landing: Central and Eastern Europe facing the Global Crisis, http://www.pwc.com/pI_PL/pl/publikacje/Twarde-lad- owanie-ppt.pdf

Janusz Hryniewicz

Polska i Europa w perspektywie

przemian kulturowych i gospodarczych

Wstęp

W ramach opracowania pokazane zostaną zróżnicowania przestrzenne będące następstwem głównych europejskich tendencji gospodarczych, kulturowych i politycznych. W tym celu nawiążemy do podziału Europy na katolicki i protestancki krąg kulturowy. Pokażemy także, w jaki sposób przynależność do wschodnioeuropejskiego kompleksu gospodarczego oraz komunistyczne dziedzictwo wpłynęły na współczesne różnice regionalne.

Protestanci i katolicy - różnice postaw społeczno-politycznych

Wraz z ugruntowaniem się podziału Europy na część katolicką i protestancką oraz po politycznym usankcjonowaniu (w 1648 roku) tych różnic, utrwalał się również kulturowy podział Europy. Można przyjąć, że szczególnie dużą rolę w dyferencjacji kultury europejskiej odegrały procesy związane z ugruntowaniem się kapitalizmu, które grosso modo doprowadziły do przeciwstawienia kultury mieszczańskiej i protestanckiej kulturze katolickiej i szlacheckiej. Jest to podział niezależny od podziału kulturowego i gospodarczego na wschodnią i zachodnią Europę. Już Max Weber zauważył różnice osiągnięć gospodarczych obu tych kręgów kulturowych polegające na tym, że kapitalizm powstał w protestanckiej części Europy. Nieco później Emil Dürkheim zwrócił uwagę na społeczno-kulturowe różnice środowisk katolickich i protestanckich, którym towarzyszyły różnice komfortu psychicznego (na podst. Dürkheim 1975).

W wydanej w 1982 roku pracy D. Tracy'ego (Tracy 1982) znajdujemy opis różnic osobowościowych dotyczących sposobu postrzegania rzeczywistości społecznej przez protestantów i katolików. Kamieniem węgielnym tej różnicy jest stwierdzenie, że dominujący w każdym z tych wyznań pogląd o relacji między Bogiem a światem ludzkim jest odmienny i inaczej profiluje skłonności poznawcze i wartościujące. Przekonania te fundują coś w rodzaju świadomości pierwotnej (preconscious), która nadaje znaczenie światu zewnętrznemu i w ten sposób narzuca sposoby postępowania. Opisana wyżej koncepcja została przyjęta przez innych autorów i rozwinięta tak, aby mogła być zastosowana w toku masowych badań empirycznych.

Spostrzeżenia te posłużyły do zaprojektowania badań przeprowadzonych w latach 1981-1986 w 30 krajach. Podane niżej informacje opierają się na wynikach badań

foisica i buropa.

w pięciu krajach anglojęzycznych (Irlandii, USA, Wielkiej Brytanii, Kanadzie, Australii), a niektóre wnioski również na wynikach badań w innych krajach, np. w RFN i Holandii (Greeley 1989).

Interesującym rezultatem tych badań było niepotwierdzenie się zaczerpniętej od Maksa Webera hipotezy o różnicach w zakresie etyki pracy, aspiracji i kształcenia między katolikami a protestantami. Potwierdziły się natomiast oczekiwania dotyczące różnych sposobów postrzegania instytucji społecznych przez katolików i protestantów.

Otóż w miejscu pracy katolicy akcentują priorytetowe znaczenie takich wartości, jak sprawiedliwość i równość, natomiast protestanci - wolność i indywidualizm. Katolicy słabiej respektują porządek, którego nie rozumieją, i bardziej od protestantów są skłonni domagać się równej płacy za tę samą pracę. Co interesujące, katolicy w relatywnie mniejszym stopniu aprobują prawa właściciela do zarządzania firmą, zwłaszcza gdy stoją one w sprzeczności z innymi wartościami, takimi jak np. sprawiedliwość. W środowiskach katolickich równość jest wyraźnie wyżej ceniona niż wolność. Ogólnie biorąc, katolicy charakteryzują się większą tolerancją polityczną wobec lewicowego i prawicowego ekstremizmu, natomiast ostrzej od protestantów oceniają zachowania podważające więź społeczną w mikrogrupie i społeczeństwie, takie jak samobójstwo, aborcja, eutanazja i zdrada małżeńska. Protestanci z kolei silniej akcentują indywidualną odpowiedzialność i ostrzej od katolików oceniają łapówki i kłamstwa. Wobec prawa protestanci są bardziej posłuszni i bardziej skłonni do stosowania aresztu niż katolicy. Ponadto są przekonani, że państwo nad nimi dominuje i że brak im mocy do obrony przed tą dominacją.

Natomiast katolicy są mniej posłuszni prawu i w większym stopniu są skłonni aprobować protesty z użycie siły, jak również w większym stopniu są przekonani

0 konieczności podwyższenia statusu kobiet. Do państwa mają stosunek bardziej pozytywny i w relatywnie większym stopniu aprobują interwencjonizm państwowy

1 politykę ega 1 i ta ryza cj i dochodów. W życiu codziennym są bardziej towarzyscy i silniej związani z rodziną. Katolicki kolektywizm wiąże się z relatywną zamkniętością kręgów rodzinnych i brakiem skłonności do ponadrodzinnego współdziałania. Widać więc wyraźnie, że potwierdziła się hipoteza, iż katolicy postrzegają społeczeństwo raczej jako popierające jednostkę, natomiast protestanci - raczej w kategoriach opresji i wrogości.

Oznacza to, że przynależność religijna w istotny sposób wiąże się z wartościami i postawami oraz że są to różnice względnie trwałe i niezależne od wieku czy pozycji społecznej. Zróżnicowanie katolickiego i protestanckiego kręgu kulturowego wiązało się usakralizowaniem odmiennych instytucji i wzorów zachowań. Po stronie protestanckiej były to: indywidualizm i samodzielna analiza Pisma św. w celu odgadnięcia zamysłów Bożych oraz wyścig ciężkiej pracy, ponieważ uzyskanie efektów lepszych niż cudze mogło zostać uznane za znak predystynacji do zbawienia. Po stronie katolickiej postawiono na braterstwo i egalitaryzm, jednolitą interpretację Pisma św. i tolerancję dla ludzkich słabości. Ważną rolę pełniła katarktyczna instytucja spowiedzi. Była wyrazem wspomnianej tolerancji dla słabości ludzkiej, wyrazem gotowości do wybaczenia oraz niwelowała napięcia psychiczne, bowiem po akcie

48

Janusz Hryniewicz

pokuty grzechy przestawały obciążać sumienie człowieka. Spowiedź często przybierała postać dyskusji o własnym życiu z udziałem zewnętrznego eksperta. Można ja traktować jako odpowiednik gabinetu psychoanalitycznego.

W obu tych kręgach kulturowych instytucje i systemy wartości regulują zachowania jednostek w taki sposób, że jednostki te dążą do zaspokojenia nieco odmiennych potrzeb. W protestanckim kręgu kulturowym na plan pierwszy wysuwają się są potrzeby materialne, autonomii i osiągnięć indywidualnych. W środowisku katolickim relatywnie silniej akcentowane są potrzeby bezpieczeństwa i afiliacyjne (przynależności, szacunku, miłości). Oczywiście wszyscy ludzie mają per saldo takie same potrzeby, a różnice te wskazują tylko na odmienne rozłożenie priorytetów w tym zakresie.

Specyfika wschodnioeuropejskiego kompleksu gospodarczego

Różnice rozwoju gospodarczego między wschodem i zachodem Europy były widoczne już w średniowieczu. Później jeszcze bardziej się pogłębiły. Zobaczmy, w jaki sposób to przebiegało. W XVI wieku na zachodzie Europy zaczął wzrastać popyt na zboże spowodowany wzrostem liczebności ludności miejskiej w tej części kontynentu. W krajach położonych na wschód od Łaby możliwość zwiększenia dochodu drogą eksportu zboża stała się silnym bodźcem skłaniającym do restrukturyzacji gospodarstw szlacheckich nakierowanej na specjalizację w produkcji roślinnej i wzrost ilościowy produkcji.

Do czasu pojawienia się dualizmu gospodarczego w Europie podział na część wschodnią i zachodnią był widoczny, ale nie miał charakteru tak daleko idących odmienności instytucjonalnych i społecznych. Jak wynika z badań J. Kłoczowskiego, średniowieczna Europa Środkowo-Wschodnia rozwijała się poprzez import kulturowy z zachodu i nieco wolniej wdrażała innowacje gospodarcze i administracyjne. W Europie Wschodniej można było zaobserwować odpowiedniki zachodnich instytucji gospodarczych i politycznych w mniej więcej podobnym kształcie (Kłoczow- ski 1998). Podobne oceny znajdujemy u niektórych autorów niemieckich (zob. np. Boockmann 2002: 87).

Powstanie wschodnioeuropejskiego kompleksu gospodarczego miało charakter głębokiej restrukturyzacji gospodarczej, której towarzyszyły równie głębokie zmiany polityczne i kulturowe. Utrwalenie się wschodnioeuropejskiego kompleksu gospodarczego spowodowało trwały podział Europy na dwa jakościowo odmienne systemy gospodarcze oraz związane z tym odmienności społeczne i polityczne.

Najważniejszą niewątpliwie instytucją gospodarczą ukształtowaną w ramach wschodnioeuropejskiego kompleksu gospodarczego był folwark, który ukształtował się w XVI wieku. Folwarczna kultura organizacyjna doprowadziła do utrwalenia dwu odmiennych typów zachowań pracowników i kierownictwa folwarku. Po stronie właścicieli-kierowników mieliśmy pełnię nieskrępowanej władzy i świadomość pełnej dowolności decyzyjnej, po stronie chłopów wykształcił się etos wymuszonego lub zinternalizowanego posłuszeństwa połączony z brakiem poczucia odpowiedzialności i zapotrzebowaniem na szczegółowe instrukcje w pracy i opiekę ze strony

Kolska i huropa.

49

kierownika poza pracą. Wyrazem trwałości tego etosu w środowisku chłopskim były dość częste negatywne reakcje chłopów na propozycje zniesienia pańszczyzny i poszerzania gospodarstw chłopskich w XVIII wieku. Chłopi woleli być wyrobnikami niż samodzielnymi gospodarzami (Rutkowski 1986: 86). Mamy tu do czynienia ze zjawiskiem podobnym do opisanej w XX wieku przez Ericha Fromma ucieczki od wolności. W tym przypadku jest to ucieczka od ryzykownej i frustrującej wolności oraz wysiłku intelektualnego w komfort psychiczny poddaństwa.

W Polsce historyczny transfer kultury folwarcznej do współczesności był ułatwiony dzięki antykapitalistycznemu nastawieniu kultury literackiej. Kultura folwarczna ukształtowała nie tylko styl kierowania, ale także sposób reagowania na polecenia. Ukształtowała zatem w równym stopniu kierowników i pracowników. Jakie jest poznawcze znaczenie informacji o folwarcznych korzeniach polskiej kultury organizacyjnej? Względna trwałość folwarcznych wzorów zachowań tłumaczy zapóźnienie gospodarcze Polski wobec innych krajów europejskich, które doświadczyły odmiennej historii gospodarczej i mają inną tradycje kulturową. Niezbywalne cechy tego sposobu produkcji to duży dystans między kierownikiem-właścicielem a pracownikami wykonawczymi, bardzo silna solidarność pracowników skierowana przeciwko kierownictwu, kolektywizm i relatywizm etyczny (kradzież we własnej grupie jest dolegliwie karana, ukraść coś właścicielowi to nie grzech) (Bystroń 1936).

Możemy przyjąć, że wschodnioeuropejską kulturę organizacyjną wyróżnia relatywnie silniejszy niż na zachodzie Europy kolektywistyczny partykularyzm i auto- kratyzm. Oznacza to, że bezosobowe reguły i indywidualne zobowiązania wobec abstrakcyjnych symboli, takich jak np. uczciwość czy prawda dość często ustępują pierwszeństwa zobowiązaniom osobistym wobec członków własnych grup rodzin- no-koleżeńskich. Potwierdzają to wyniki badań realizowanych przez Bartkowską- Nowak, która zastosowała technikę trzech pytań projekcyjnych do poznania sposobu rozstrzygnięcia dylematu: czy dać świadectwo prawdzie i narazić na straty przyjaciela, czy postąpić odwrotnie, a następnie porównała własne wyniki badań z wynikami badań międzynarodowych F. Trompenaarsa i C. Flampden-Turnera. Okazało się, że polscy respondenci około dwukrotnie rzadziej wybierali opcję wierności prawdzie niż np. respondenci w USA, Szwajcarii, Finlandii, Holandii czy Wielkiej Brytanii. Z kolei podobne wyniki do polskich uzyskano w Rosji, Serbii, Czechach i Bułgarii (na podst. Bartkowska-Nowak 2001: 92-93).
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   40

Похожие:

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconŁuczak Tomasz

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconEdwin howard armstrong achievement award

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconMaciej H. Swat, Julio Belmonte, Randy W. Heiland, Benjamin L. Zaitlen, James A. Glazier, Abbas Shirinifard

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconMaciej H. Swat, Julio Belmonte, Randy W. Heiland, Benjamin L. Zaitlen, James A. Glazier, Abbas Shirinifard

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconJiří Kofránek*. Pavol Privitzer. Stanislav Matoušek, Marek Mateják, Ondřej Vacek, Martin Tribula Jan Rusz**

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconAuthors: Edwin Mashayanye Bsc pss; Stewart Masimirembwa; Clara Gombakomba (BSc)

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconMaria Sponsors Luncheon for the Homeless

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconN ombre: María Cristina Verde Rodarte

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconPomiary strumieni neutronów w reaktorze maria

Edwin Bendyk, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Maria Halamska, Mikołaj Herbst, Janusz Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki, Marcin Kula, Tomasz Komornicki, Marek iconProduced by María F. García-Bermejo Giner and Nadia Hamade Almeida


Разместите кнопку на своём сайте:
lib.convdocs.org


База данных защищена авторским правом ©lib.convdocs.org 2012
обратиться к администрации
lib.convdocs.org
Главная страница